infrastruktura-krytyczna.jpg

Zarządzanie infrastrukturą krytyczną

Konstrukcja modelu administrowania infrastrukturą krytyczną

Konstrukcja modelu administrowania infrastrukturą krytyczną, w tym jej ochrony została ujęta w ramy zarządzania kryzysowego jako element tzw. Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego oraz Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej tworzącego warunki do poprawy bezpieczeństwa tej infrastruktury m.in. w zakresie przygotowania na sytuacje kryzysowe mogące niekorzystnie wpłynąć na infrastrukturę krytyczną i reagowania w sytuacjach zniszczenia lub zakłócenia jej funkcjonowania oraz jej odtwarzania.

W procesie tworzenia obu ww. dokumentów wykorzystywane są: Plany zarządzania kryzysowego, odpowiednio, wojewódzkie, powiatowe i gminne oraz Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego [1] i Plany ochrony infrastruktury krytycznej przygotowywane przez właścicieli oraz posiadaczy obiektów, instalacji lub urządzeń infrastruktury krytycznej [2].

Dla zapewnienia sprawnego kierowania bezpieczeństwem narodowym w obszarze zarządzania kryzysowego, w tym ochrony infrastruktury krytycznej utworzono przy Radzie Ministrów tzw. Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego (RZZK), pełniący funkcje organu opiniodawczo-doradczego właściwego w sprawach inicjowania i koordynowania działań podejmowanych w zakresie zarządzania kryzysowego [3].

Skład przedmiotowego RZZK określono w art. 8 ust. 2 ustawy [4].

Do głównych zadań RZZK należy przygotowywanie propozycji użycia sił i środków niezbędnych do opanowania sytuacji kryzysowych, a także opiniowanie potrzeb w zakresie odtwarzania infrastruktury lub przywrócenia jej pierwotnego charakteru oraz przedkładanie Radzie Ministrów do zatwierdzenia Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego.

Do obsługi Rady Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, a także RZZK i ministra właściwego do spraw wewnętrznych w sprawach zarządzania kryzysowego powołano, zgodnie z art. 10 ustawy, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa pełniące również funkcje krajowego centrum zarządzania kryzysowego [5].

Istotnym elementem jest fakt, że konstrukcja zarządzania kryzysowego jest zhierarchizowana, oparta na prymacie układu terytorialnego, a sam proces organizowany jest przez organy władzy publicznej we współdziałaniu z istniejącymi specjalistycznymi instytucjami i organizacjami oraz ogółem społeczeństwa.

Cała struktura zarządzania kryzysowego jest wielopoziomowa i zgodna po części z tzw. szczeblami podziału administracyjnego. Na najwyższym z nich znajduje się: Prezes Rady Ministrów, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, w tym zespoły oraz centra zarządzania kryzysowego ministerstw i centralnych organów administracji rządowej. Kolejno, w strukturze zarządzania znajduje się wojewoda wraz z wojewódzkimi zespołami i centrami zarządzania kryzysowego. Na trzecim poziomie usytuowany jest starosta powiatowy wraz z powiatowymi zespołami i centrami zarządzania kryzysowego. Ostatecznie w strukturze zarządzania znajduje się wójt (burmistrz, prezydent miasta) wraz z gminnymi zespołami i centrami zarządzania kryzysowego.

Istotne jest również, że do opanowania sytuacji kryzysowej poza służbami ratownictwa i porządku publicznego, takimi jak: straż pożarna, Policja i pogotowie ratunkowe, mogą być również wykorzystywane siły i środki wydzielone przez państwo do zabezpieczenia jego interesów i prowadzenia walki zbrojnej. Warunkiem zaangażowania oddziałów Sił Zbrojnych do zwalczania klęsk żywiołowych i katastrof oraz likwidacji ich skutków, a także działań antyterrorystycznych i poszukiwawczych, w tym ratowania życia ludzkiego, jest uzyskanie zgody Ministra Obrony Narodowej.

Na poniższym rysunku przedstawiono zhierarchizowaną strukturę zarządzania kryzysowego w Polsce uwzględniającą rolę Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i innych organów zaangażowanych w proces zarządzania kryzysowego.

Struktura zarządzania kryzysowego

Na podstawie przedstawionej powyżej struktury zarządzania kryzysowego oraz analizy ustawy o zarządzaniu kryzysowych [4] i związanych z nią aktów wykonawczych można sformułować następujące wnioski odnośnie konstrukcji przyjętego modelu zarządzania kryzysowego:

  • Na potrzeby zarządzania kryzysowego, w tym ochrony infrastruktury krytycznej utworzono na szczeblu centralnym: Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

  • Dla właściwego reagowania w sytuacjach kryzysowych niezbędne jest współdziałanie pomiędzy jednostkami administracji rządowej, samorządu terytorialnego oraz innych instytucji poprzez ustanowienie sprawnych i trwałych kanałów komunikacyjnych, m.in. pomiędzy służbami ratownictwa i porządku publicznego oraz odpowiednimi centrami zarządzania kryzysowego, a także Siłami Zbrojnymi RP, które mogą realizować zadania z zakresu zarządzania kryzysowego, o ile użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub może okazać się niewystarczające.

  • Istotne wydaje się rozważenie możliwości przeprowadzenia niezależnego audytu pozwalającego na zweryfikowanie i ewentualne usprawnienie operacyjne przyjętego sposobu organizacji zarządzania kryzysowego.
  • Analogicznie słuszne byłoby podjęcie prac związanych z usystematyzowanym i niezależnym badaniem pozwalającym stwierdzić, czy działania podejmowane przez Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa odnoszące się do jakości i ich wyniki są zgodne z zaplanowanymi ustaleniami oraz, czy ustalenia są skutecznie realizowane i pozwalają na osiągnięcie celów wynikających z przyjętego modelu zarządzania kryzysowego.
  • Wskazanie podmiotom przygotowujących plany zarządzania kryzysowego i plany ochrony infrastruktury krytycznej jednolitego systemu zarządzania ryzykiem mogłoby przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa państwa i jego obywateli.
  • Bezpośrednio z system zarządzania ryzykiem ważne wydaje się badanie jego efektywności poprzez systematyczne i metodyczne podejście do oceny oraz doskonalenia skuteczności procesów zarządzania ryzykiem, kontroli i poszczególnych elementów zarządzania w przyjętym modelu organizacji zarządzania kryzysowego.

Poniżej przedstawiono przyjęty w Polsce zhierarchizowany model administrowania infrastrukturą krytyczną poprzez określenie dokumentów wynikających z polskich aktów prawnych, odnoszących się do problemu ochrony tej infrastruktury. 

Model administrowania infrastrukturą krytyczną

Na podstawie przedstawionego powyżej modelu administrowania infrastrukturą krytyczną oraz analizy ustawy o zarządzaniu kryzysowych [4] i związanych z nią aktów wykonawczych można sformułować następujące wnioski odnośnie zhierarchizowanej organizacji i struktury dotyczącej ochrony infrastruktury krytycznej:

  • Na potrzeby zarządzania kryzysowego, w tym ochrony infrastruktury krytycznej tworzone są cztery podstawowe dokumenty, tj.: Krajowy Plan Zarządzania Kryzysowego, Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego, Narodowy Program Ochrony Infrastruktury Krytycznej (NPOIK), Plany ochrony infrastruktury krytycznej.
  • Na poziomie województw, powiatów i gmin tworzone są Plany zarządzania kryzysowego stanowiące integralną część Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego.
  • Tworzone Plany zarządzania kryzysowego wymagają uzgadniania z kierownikami jednostek organizacyjnych, w zakresie ich dotyczącym.
  • Utworzone dokumenty są aktualizowane co najmniej raz na dwa lata.
  • Tworzone plany ochrony infrastruktury krytycznej muszą być spójne z Narodowym Programem Ochrony Infrastruktury Krytycznej.
  • Obowiązek utworzenia planu ochrony infrastruktury krytycznej, odpowiednio do przewidywanych zagrożeń, mają właściciele oraz posiadacze samoistni i zależni obiektów, instalacji lub urządzeń stanowiących elementy infrastruktury krytycznej.
  • Kryteria pozwalające wyodrębnić obiekty, instalacje, urządzenia i usługi wchodzące w skład systemów infrastruktury krytycznej znajdują się w Narodowym Programie Ochrony Infrastruktury Krytycznej.
  • Na potrzeby sprawnego zarządzania infrastrukturą krytyczną tworzy się i utrzymuje jednolity wykaz obiektów, instalacji, urządzeń i usług wchodzących w skład infrastruktury krytycznej.
  • Przedmiotowy wykaz uwzględnia również europejską infrastrukturę krytyczną zarówno zlokalizowaną na terytorium Polski, jak i znajdującą się na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej, mogącą mieć istotny wpływ na Polskę.
  • Jednolity wykaz opracowuje i utrzymuje dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
  • Wyciągi z wykazu infrastruktury krytycznej przekazywane są ministrom i kierownikom urzędów centralnych oraz właściwym wojewodom odpowiedzialnym za dany system.
  • Ochrona infrastruktury krytycznej zapewniona jest poprzez gromadzenie i przetwarzanie informacji dotyczących zagrożeń infrastruktury krytycznej, a także opracowywanie i wdrażanie procedur na wypadek wystąpienia tych zagrożeń, w tym procedur związanych z jej odtwarzaniem.
  • Odbywa się współpraca między administracją publiczną, a właścicielami oraz posiadaczami samoistnymi i zależnymi obiektów, instalacji lub urządzeń infrastruktury krytycznej w zakresie jej ochrony.
  • Wymagany jest aktywny udział w procesie przygotowywania ww. dokumentów służb ratowniczych i porządku publicznego, a także Sił Zbrojnych RP, z uwagi na ich czynny udział w wykonywaniu zadań na wypadek sytuacji kryzysowej.

Artykuł o podobnej treści ukazał się pod tytułem Ochrona infrastruktury krytycznej w Polsce w kontekście zadań organizacji zhierarchizowanych (w:) red. J. Stawnicka, B. Wiśniewski, R. Socha, Zasadnicze problemy zarządzania kryzysowego w organizacjach zhierarchizowanych, Wydział Prezydialny Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, ISBN 978-83-93-17-15-1-4, str. 77-101, Katowice 2011.


[1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2010 r. w sprawie Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. z 2010 nr 83 poz. 540).

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2010 r. w sprawie planów ochrony infrastruktury krytycznej (Dz.U. z 2010 nr 83 poz. 542).

[3] Zarządzenie nr 86 Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 sierpnia 2008 r. w sprawie organizacji i trybu pracy Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego (M.P.08.61.538).

[4] Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 590 z późn. zm.).

[5] Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2008 r. w sprawie organizacji i trybu działania Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (Dz.U.2008.128.821).

Publikacja jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe, pewne prawa zastrzeżone na rzecz autora i machnacz.eu. Zezwala się na dowolne wykorzystywanie treści publikacji pod warunkiem wskazania autora i podania informacji o licencji.

Kontakt

Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to.

Zrozumiałem